Hoạt động truyền thống mùa tết nguyên đán Trung Quốc phản ánh trọn vẹn chiều sâu lịch sử, tín ngưỡng và quan niệm sống của người Hoa suốt hàng nghìn năm. Tết Nguyên đán không chỉ đánh dấu thời khắc chuyển giao năm cũ – năm mới, mà còn là dịp để con người gắn kết gia đình, tôn vinh tổ tiên và cầu mong phúc lộc dài lâu. Bài viết này tổng hợp có hệ thống các phong tục, nghi lễ và sinh hoạt văn hóa tiêu biểu trong Tết Nguyên đán Trung Quốc.
Tết Nguyên đán Trung Quốc là gì trong đời sống văn hóa Á Đông?
Tết Nguyên đán của Trung Quốc còn được gọi là Xuân tiết, Niên tiết hoặc Quá niên. Theo nghĩa truyền thống, Xuân tiết bắt đầu từ ngày mùng Một tháng Giêng âm lịch và kéo dài đến Rằm tháng Giêng. Đây là lễ hội quan trọng nhất trong năm, có lịch sử hơn bốn nghìn năm, gắn liền với chu kỳ canh tác nông nghiệp và tư duy “thiên – địa – nhân” của người Trung Hoa cổ đại.
Trong hệ giá trị văn hóa, Tết Nguyên đán là thời điểm con người hướng về cội nguồn, tái thiết lập trật tự gia đình và xã hội. Chính vì vậy, các hoạt động truyền thống mùa tết nguyên đán Trung Quốc luôn mang ý nghĩa biểu trưng sâu sắc, vượt xa khía cạnh lễ hội thông thường.
Ý nghĩa tinh thần của các hoạt động truyền thống mùa tết nguyên đán Trung Quốc
Từ góc nhìn nhân học, Tết Nguyên đán là nghi lễ tập thể lớn nhất trong năm. Mỗi hành động, từ quét nhà, dán câu đối đến việc chọn món ăn ngày Tết, đều hàm chứa mong muốn xua đi điều xấu và đón vận may. Các hoạt động truyền thống mùa tết nguyên đán Trung Quốc vì thế được duy trì liên tục qua nhiều thế hệ, bất chấp sự thay đổi mạnh mẽ của xã hội hiện đại.
Tết không chỉ là “ngày nghỉ”, mà là quá trình chuẩn bị kéo dài gần một tháng, bắt đầu từ Lạp Bát và kết thúc sau Lễ hội đèn lồng.
Giai đoạn chuẩn bị trước Tết: Nền tảng của mọi phong tục
Dọn dẹp và tẩy trần – bước mở đầu của năm mới
Một trong những hoạt động truyền thống mùa tết nguyên đán Trung Quốc quan trọng nhất là dọn dẹp nhà cửa vào cuối tháng Chạp. Người dân tin rằng việc “quét trần” giúp loại bỏ vận rủi tích tụ suốt năm cũ. Đây không đơn thuần là lao động vệ sinh mà là nghi thức mang tính tinh thần, đánh dấu sự kết thúc của chu kỳ cũ.
Việc này thường hoàn tất trước Giao thừa. Từ mùng Một, người Trung Quốc kiêng quét nhà để tránh “quét đi” tài lộc đầu năm.
Trang trí nhà cửa và không gian sống
Sắc đỏ là màu chủ đạo trong mọi hoạt động truyền thống mùa tết nguyên đán Trung Quốc. Người dân dán câu đối đỏ, chữ Phúc và tranh thần cửa để cầu bình an. Ở miền Bắc, phong tục cắt giấy dán cửa sổ thể hiện sự khéo léo và ước vọng thịnh vượng. Trong khi đó, miền Nam ưa chuộng cây quất, biểu trưng cho của cải và mùa màng bội thu.
Không gian sống trong dịp Tết vì vậy luôn mang sắc thái tươi mới, rực rỡ và giàu tính biểu tượng.
Mua sắm và chuẩn bị lễ vật
Tháng Chạp là thời gian cao điểm mua sắm. Người Trung Quốc chuẩn bị bánh Tết, hương đèn, thực phẩm và quần áo mới. Trong quan niệm truyền thống, năm mới phải bắt đầu bằng sự đầy đủ, vì thế hũ gạo không bao giờ được để trống.
Việc trả hết nợ trước Tết cũng là một hoạt động truyền thống mùa tết nguyên đán Trung Quốc, phản ánh mong muốn bước sang năm mới với tâm thế thanh thản và trọn vẹn.
Phong tục trọng tâm trong những ngày Tết
Đón Giao thừa và tục thức đêm
Đêm Giao thừa, hay còn gọi là Trừ tịch, là khoảnh khắc linh thiêng nhất. Gia đình sum họp, cùng nhau ăn bữa cơm cuối năm và thức đêm chờ năm mới. Tục thức đêm có nguồn gốc từ niềm tin xua đuổi tà khí và bảo vệ trẻ nhỏ khỏi điều xấu.
Trong chuỗi hoạt động truyền thống mùa tết nguyên đán Trung Quốc, Trừ tịch đóng vai trò trung tâm, nơi mọi giá trị gia đình được đặt lên hàng đầu.
Bữa cơm đoàn viên và ý nghĩa ẩm thực
Ẩm thực Tết Trung Quốc mang tính biểu trưng cao. Miền Bắc chuộng sủi cảo vì hình dáng giống thỏi vàng, trong khi miền Nam ưu ái bánh nếp và bánh trôi tàu, tượng trưng cho sự thăng tiến và đoàn tụ. Cá luôn xuất hiện trong mâm cỗ vì phát âm gần với “dư dả”.
Những món ăn này không chỉ để thưởng thức, mà là một phần không thể thiếu của hoạt động truyền thống mùa tết nguyên đán Trung Quốc.
Phong tục lì xì và quan niệm về may mắn
Hồng bao là biểu tượng quen thuộc mỗi dịp Tết. Ban đầu, tiền lì xì được xem như vật trấn áp tà ma, bảo vệ trẻ nhỏ. Theo thời gian, phong tục này mở rộng cho cả người lớn tuổi như lời chúc trường thọ.
Việc trao nhận hồng bao bằng hai tay và không mở ngay thể hiện phép lịch sự truyền thống. Ngày nay, hồng bao điện tử đã trở thành một biến thể hiện đại của hoạt động truyền thống mùa tết nguyên đán Trung Quốc, phản ánh sự thích ứng của văn hóa cổ truyền.
Chúc Tết và thờ cúng tổ tiên
Sáng mùng Một, người dân mặc quần áo mới, thăm hỏi họ hàng và dâng hương tổ tiên. Tín ngưỡng thờ cúng thể hiện niềm tin rằng tổ tiên vẫn luôn dõi theo và phù hộ con cháu.
Trong hệ thống hoạt động truyền thống mùa tết nguyên đán Trung Quốc, nghi lễ này giúp duy trì mối liên kết giữa quá khứ, hiện tại và tương lai.
Hoạt động giải trí và lễ hội dân gian
Múa Lân – Sư – Rồng
Múa Lân và múa Rồng là hình thức nghệ thuật dân gian lâu đời. Lân tượng trưng cho phúc lộc, Rồng đại diện cho quyền lực và điềm lành. Trong dịp Tết, các đoàn múa biểu diễn khắp phố phường, đặc biệt trước cửa hàng và doanh nghiệp.
Đây là hoạt động truyền thống mùa tết nguyên đán Trung Quốc mang tính cộng đồng cao, kết nối người dân trong không khí lễ hội sôi động.
Sinh hoạt giải trí ngày Tết
Bên cạnh lễ hội đường phố, người dân Trung Quốc thường quây quần xem chương trình Xuân Vãn đêm Giao thừa. Các trò chơi như mạt chược, đấu địa chủ cũng phổ biến trong gia đình.
Những hình thức giải trí này tuy đơn giản nhưng góp phần hoàn thiện bức tranh hoạt động truyền thống mùa tết nguyên đán Trung Quốc trong đời sống thường nhật.
Lễ hội đèn lồng – dấu mốc kết thúc Tết
Ngày Rằm tháng Giêng, Lễ hội đèn lồng đánh dấu hồi kết của Tết Nguyên đán. Người dân treo đèn, đoán câu đố và ăn bánh trôi tàu. Ánh sáng đèn lồng tượng trưng cho trí tuệ, hy vọng và tương lai tươi sáng.
Đây là điểm khép lại trọn vẹn chuỗi hoạt động truyền thống mùa tết nguyên đán Trung Quốc kéo dài suốt nửa tháng.
Kiêng kỵ ngày Tết và quan niệm dân gian
Người Trung Quốc rất coi trọng các điều kiêng kỵ đầu năm. Tránh quét nhà, tránh làm vỡ đồ, kiêng màu đen – trắng hay kiêng vay mượn đều xuất phát từ niềm tin “đầu xuôi đuôi lọt”. Những điều này phản ánh tư duy cầu an, cầu phúc đặc trưng của xã hội nông nghiệp cổ truyền.
Việc tuân thủ kiêng kỵ là một phần không thể tách rời khỏi hoạt động truyền thống mùa tết nguyên đán Trung Quốc, giúp con người an tâm bước vào năm mới.
Giá trị bền vững của các hoạt động truyền thống mùa tết nguyên đán Trung Quốc
Dù xã hội hiện đại đã thay đổi mạnh mẽ, các phong tục Tết Trung Quốc vẫn được duy trì và thích nghi linh hoạt. Điều này cho thấy sức sống bền bỉ của văn hóa truyền thống, nơi mỗi nghi lễ đều mang ý nghĩa giáo dục, gắn kết và định hướng lối sống.
Nếu bạn muốn trực tiếp trải nghiệm các hoạt động truyền thống mùa tết nguyên đán Trung Quốc như lễ hội đèn lồng, múa Lân – múa Rồng hay không khí đón năm mới tại các thành phố lớn, tour Trung Quốc trọn gói là lựa chọn thuận tiện và an toàn. Đặc biệt, khách hàng đặt tour sớm sẽ được giảm ngay 500.000 VNĐ/người, áp dụng cho tất cả các tour Trung Quốc dịp Tết.
